|
Experimenten
in samenleven:
het vaderloze gezin
Een
onderzoek door CIVITAS,
Institute for the Study
of Civil
Society
onder redactie van Rebecca O’Neill, september 2002.
Vertaling uit het Engels door Nanne Scholtens en Hein van Gils
John
Stuart Mill deed ooit zijn beroemde oproep om te experimenteren met
leefwijzen waarmee we van elkaar zouden kunnen leren. De afgelopen 30 jaar
hebben we een dergelijk experiment gedaan met het gezin. Nu is het de tijd
om de resultaten daarvan te wegen.
‘De
mens is niet volmaakt en daarom is het nuttig dat er verschillende
meningen bestaan en evenzo dienen er ook verschillende experimenten met
leefwijzen te zijn; opdat er vrije ruimte gegeven kan worden aan een variëteit
van karakters, zonder de ander te schaden; en dat de verschillende vormen
van (samen-)leven beproefd moeten kunnen worden, zodra iemand zich daartoe
geroepen voelt. (J.S. Mill).
In
deze passage uit ‘On Liberty’(1859) stelt de kampioen vrijheidsdenker
uit de 19e eeuw, dat er altijd een publiek voordeel moet zijn
in het toelaten van experimenten. Zijn redenering was dat net als we
waarheid van leugen kunnen onderscheiden door het opeen botsen van
meningen, zo kunnen we ook het menselijke samenleven verbeteren door een
‘strijd’ in leefwijzen toe te laten. Echter, Mill verwachtte niet dat
zulke experimenten oneindig konden doorgaan. “Het
zou absurd zijn” meende hij, “om
te beweren dat mensen zouden moeten leven alsof hoegenaamd niets bekend
was voor ze in de wereld kwamen; alsof niet reeds de ervaring had geleerd
dat de ene levenswijze, of bestaanswijze of gedrag te verkiezen is boven
een andere.”
In
de zeventiger en tachtiger jaren van de vorige eeuw beweerden veel
mensen dat het traditionele gezin - gebaseerd op een getrouwde biologische
vader en moeder en hun kinderen - uit de tijd was. Onder de vlag van
‘vrijheid van keuze’, ‘zelfvervulling’ en ‘respect voor alle
vormen van samenleven’, leidden feministen en sociale activisten een
campagne om te experimenteren met allerlei vormen van gezinsstructuren.
Soms werd beweerd dat vrouwen en kinderen geen mannen nodig hadden of
zelfs beter af waren zonder. Er werd gezegd dat het gezin niet afgebroken
werd, maar alleen veranderde, en dat het belangrijkste voor kinderen het
geluk en de zelfontplooiing van hun ouders waren; dat kinderen
veerkrachtig waren en weinig negatieve gevolgen zouden ondervinden van
scheiding en uiteenvallen van het gezin. Niet zelden lachte men om het
idee van ‘bij elkaar blijven omwille van de kinderen’. Sommige ouders
omarmden de nieuwe denkwijze, maar niet iedereen die meedeed aan het
vaderloze gezinsexperiment’ was een willig subject. Naarmate de gedachte
meer post vatte dat moeders en kinderen geen vaders nodig hadden verzwakte
veel sociale en wettelijke steun voor het huwelijk. Sommige moeders met
kinderen werden eenvoudigweg verlaten, sommige vaders werden eenvoudigweg
opzij geschoven.
J.S.
Mill’s standpunt vormde onderdeel van zijn meeromvattende pleidooi voor
het vermijden van sociale controle waar de belangen van anderen niet
worden geschaad. Mensen mochten hun eigen ideeën in praktijk brengen,
‘zonder belemmering, fysiek of moreel, van hun mede mensen’ zo lang
als ze dat op eigen risico zouden doen. Voor Mill was dat laatste een
absolute voorwaarde.
‘Als iemand een regel of verplichting aan een ander schendt, dan raakt
deze zaak buiten wat respectvol genoemd kan worden, en is als zodanig
moreel verwerpelijk te noemen’. (parafrasering, vert.) Mill noemt
met name de verantwoordelijkheid van de vader voor zijn kinderen:
‘Indien bijvoorbeeld een man door
mateloos of extravagant gedrag niet meer in staat is om zijn schulden te
betalen, of als hij de morele verantwoordelijkheid voor een gezin op zich
heeft genomen en om dezelfde reden niet meer in staat is om dit gezin te
ondersteunen of op te voeden, dan is hij strafbaar. Niet vanwege zijn
extravagantie, maar omwille van zijn nalatigheid. (parafrase, vert.)
Na
drie decennia van experimenteren met het vaderloze gezin, zijn we nu in de
positie om de resultaten te evalueren.
Het
experiment
Minder
kinderen leven met hun moeder en vader
-
Het
aandeel huishoudens met een moeder en een vader met afhankelijke
kinderen daalde van 38% in 1961 tot 23% in 2001, terwijl het
percentage één-ouder gezinnen over dezelfde periode verdriedubbelde
van 2% tot 6%. (1)
-
Vanuit
het kind gezien: 80% van de afhankelijke kinderen groeit op in
2-oudergezinnen (inclusief 6% in stiefgezinnen). Verder leeft 18% met
alleen de moeder, en 2% met alleen de vader. In 1972 leefde 92% van de
kinderen in 2-ouder gezinnen. (2)
-
Volgens
een analyse van het British
Household Panel Survey (BHPS) data, zal 40% van alle moeders enige
tijd tijd als alleenstaande ouder doorbrengen. (3)
-
Meer
mensen wonen alleen. Tussen 1961 en 2001, verdubbelde het aantal
eenpersoons huishoudens van 14 tot 30%. Dit percentage zal naar
verwachting stijgen tot 35 % in 2021. (4)
Wegen
naar het vaderloze gezin
Het
toegenomen aantal en relatief aandeel van eenoudergezinnen was ten dele
toe te schrijven aan toename van scheiding. Tegelijkertijd waren er andere
sociale veranderingen. Minder mensen huwden, meer kozen ervoor om samen te
leven in plaats van te trouwen. Door deze veranderingen ontstonden
verschillende wegen naar het vaderloze gezin.
Echtscheiding
De
Divorce Reform Act (wet) uit 1969 had een piek aan scheidingen tot
gevolg omdat verscheidene duizenden echtparen, daarvoor wellicht reeds
hadden besloten te scheiden. Sinds 1974 steeg het aantal scheidingen
geleidelijk en bereikte in 1993 een piek met 180.000 in het Verenigd
Koninkrijk. Het jaarcijfer van echtscheiding schommelde rond de 13 per
1000 getrouwden in de 90-er jaren. (5) Vanuit het kind gezien: door de
90-er jaren, was bij 55% van de scheidingen een kind onder de 16 jaar
betrokken. (6) 25 % van de kinderen wiens ouders in 2000 scheidden was
onder de 5 jaar. 70 % was 10 jaar of jonger. (7) Over het geheel loopt 36%
van de kinderen die uit een huwelijk geboren zijn, de kans om de scheiding
van hun ouders te beleven voor hun 16e jaar. (8)
Geboorten buiten het huwelijk
Voor
het grootste deel van de 20e eeuw schommelt het percentage
buitenechtelijke geboorten rond de 5%. Vanaf de 60-er jaren nam dit aantal
geleidelijk toe tot 10% in 1975, waarna de toename versnelde. Tegen 2000
was het aandeel buitenechtelijke geboorten verviervoudigd tot 40%. (9)
Veranderingen in huwelijkse- en
samenwoonrelaties
Het
aantal en het aandeel in het totaal van eerste huwelijken is drastisch
gedaald: van 300. 000 in 1961 tot 180.000 in 2000. Per 1000 alleenstaande
vrouwen trouwden er 83 (1961) en 33 per 1000 (2000). Bij mannen zakte het
aandeel van 75 per 1000 in 1961 naar 26 per 1000 in 2000.
Hoewel
het aantal 2e huwelijken toenam van 19.000 voor mannen in 1961
tot 75.000 in 2000 en van 18000 tot 36.000 voor vrouwen, is het relatieve
aandeel in dezelfde periode scherp gedaald van 163 per 1000 gescheiden
mannen, naar 42 per 1000 gescheiden mannen en van 97 (1961)naar 36 per
1000 gescheiden vrouwen (2001). (10)
Eerste
en tweede huwelijken worden steeds vaker voorafgegaan of vervangen door
samenwonen. Het aantal ongetrouwde vrouwen in samenwoonrelaties
verdubbelde van 13% in 1986 tot 25 % in 1999. (11) Vormen van samenwonen
vormen nu tot 70% van de eerste partner relaties. (12) Hoewel samenwonen
recent meer sociaal aanvaard is, is zo’n relatie nogal kwetsbaar.
Samenwoonrelaties duren gemiddeld 2 jaar voor ze eindigen of in een
huwelijk worden omgezet. Van de samenlevende paren die niet huwen houdt
18% tenminste 10 jaar stand (vergeleken met 75% bij getrouwde stellen).
(13)
Het
is waar dat het percentage kinderen dat bij een alleenstaande moeder ter
wereld komt ongeveer gelijk is gebleven. In 2001 was 7.3% van alle
geboorte geregistreerd op naam van de moeder (= 19% van alleen
buitenhuwelijkse geboorten). Nog eens 7.3% van alle geboorten werd
aangegeven door vader én moeder, maar de ouders woonden niet op het
zelfde adres (19 % van alle buitenechtelijke geboorten). Tot slot werd
25.3 % van alle geboorten door vader én moeder aangegeven, waarbij de
vader op hetzelfde adres woonde (deze geboorten uit samenwonende ouders,
vertegenwoordigen 63% van alle niet-huwelijkse geboortes) (14) (figuur 3)
Kortom:
veel niet-huwelijkse geboorten vinden plaats binnen samenwoon vormen van
partnerschap. Evenwel lopen samenlevingsvormen een groter risico op beëindiging,
vooral als er kinderen uit voortkomen.
Als
het over samenwonende ouders gaat, zijn de volgende twee belangrijke
statistieken relevant:
-
Samenwonen
is een van de hoofd wegen naar éénouderschap. Tussen de 15 en de 25%
van alle eenoudergezinnen ontstaan uit verbroken samenwoonrelaties.
(15)
-
Kinderen
die binnen huwelijken geboren worden, hebben tweemaal zoveel kans om
hun gehele jeugd met beide natuurlijke ouders door te brengen, dan
kinderen uit een samenwoonrelatie. (De cijfers zijn respectievelijk 70
versus 36%, zie figuur 4) (16)
Ook
het aantal samenwonende stiefgezinnen neemt toe. Eén op de 14 kinderen
zal waarschijnlijk op enig moment voor het 17e jaar in een
stiefgezin wonen. De samenwonende man in deze relaties heeft noch een
biologische, noch een wettelijke band met het kind van de moeder. (17)
Is
het gehuwde, tweeouder-gezin achterhaald?
De meeste mensen geloven nog steeds in het
ideaal van het huwelijk, en zullen trouwen.
-
Meer
dan 50% van de volwassen bevolking is op dit moment getrouwd. (19)
-
Volgens
de British Household Panel
Survey (BHPS) verwacht bijna 75% van de kinderloze paren onder de
35 jaar op een bepaald moment wel te zullen trouwen.
-
Naar
verwachting zal ongeveer 90% van de vrouwen die geboren zijn in de
60-er jaren, getrouwd zijn tegen hun 45e jaar. (20)
-
Negen
van de tien tieners onder 16 jaar, wil trouwen. Een enquête onder
2000 scholieren tussen de 13 en 15 jaar, toonde dat voor hen de
stelling: ‘het huwelijk ouderwets is en niet langer van belang’
slechts door 4% van hen werd onderschreven. (21) Volwassenen door heel
Europa delen deze visie. Enquêtes door de Economische Commissie van Europa, maakten duidelijk dat 85 à 90%
van de volwassenen de visie verwerpt. dat het huwelijk verouderd is.
(22)
De
resultaten
Hoe
beïnvloedt het vaderloze gezin volwassenen, kinderen en de samenleving?
Indirecte
gevolgen, Selectieve gevolgen en Beleidsimplicaties
Indirecte
gevolgen
Het is reeds lang onderkend
dat kinderen die opgroeien in alleen-moeder huishoudens, eerder problemen
ondervinden op het emotionele vlak, dat van de opleiding en scholing, in
financieel opzicht, en gedrag vertonen dat doorgaans wordt geassocieerd
met sociale uitsluiting, zoals overtredingen, tienerzwangerschappen,
alcohol -en drugsgebruik en werkeloosheid. Het kan zeer lastig zijn om de
factoren en processen die hier aan het werk zijn en bijdragen tot deze
vatbaarheid uit elkaar te halen.. Kinderen uit
‘alleen-moeder-huishoudens’ ervaren bijvoorbeeld vaker armoede dan
kinderen uit twee-oudergezinnen. Onderzoekers kunnen zich derhalve
afvragen of de armoede het gevolg is van het opgroeien in
alleen-moeder-gezinnen per se,
of dat er andere factoren in het spel zijn, zoals ‘leven in armoede’
wat het gevolg zou kunnen zijn van, of versterkt zou kunnen zijn door het
leven in een éénmoeder-gezin. (??) In dat geval zijn sommige gevolgen
van het leven in een eenoudergezin ontstaan door een soort van
kettingreactie, die armoede veroorzaakt, met als gevolg weer andere
problemen.
Selectieve
gevolgen
Ook is er op gewezen dat sommige factoren die het opgroeien in een één-moederhuishouden
met zich meebrengen, zoals armoede, reeds bestonden vóór de scheiding of
het uiteengaan van samenwonen, of vóór de geboorte van een kind buiten
het huwelijk. Met andere woorden: de symptomen zouden er ook geweest zijn
als de ouders bijeen waren gebleven. En er is op gewezen dat het mogelijk
is dat één-moeder huishoudens ontstonden juist door negatieve situatie,
zoals huiselijk geweld of andere vormen van conflict. In deze gevallen
zouden de negatieve gevolgen die kinderen ondervinden in eenoudergezinnen,
het gevolg kunnen zijn van het conflictueuze leven vóór de scheiding.
Het kan dus zijn dat juist gezinnen die reeds problemen en achterstanden
hebben, ‘geselecteerd’ worden naar eenoudergezinschap. En ook zouden
mensen die veel voorsprong hadden zoals een stabiel en liefhebbend gezin,
economische zekerheid, een goede opleiding, eerder trouwen en dit
partnerschap ook doen standhouden, tegenover hen die dit niet hebben.
Onderzoekers zouden zich af kunnen vragen of de positieve uitkomsten in
deze gevallen eerder te danken zijn aan de voorafgaande goede voorwaarden,
die uitselecteerden naar stabiele twee-ouder gezinnen, hetzij eerder
door de voordelen die het huwelijk als vorm,
met zich meebrengt.
Sociale
wetenschappers gebruiken speciale methoden om het indirect en selectief
gevolg te meten. Beide vormen van ‘gevolg’ zijn reëel en spelen een
rol in de uitkomst. Echter verklaren ze in de meeste gevallen niet alle
(grotere) risicofactoren die samengaan met het leven in alleen-moeder
gezinnen. Dit heeft grote politieke gevolgen Immers als alle alleenstaande
moederhuishoudens boven de armoedegrens zouden worden gebracht, zouden ze
nog steeds een verhoogd risico op bepaalde problemen hebben.
Daarom:
het vergelijken van de aantallen mensen uit verschillende gezinsstructuren
die verschillende problemen ervaren geeft een goed beeld van hoe mensen
werkelijk leven. Door het verkennen en controleren van de rol van
indirecte en selectieve gevolgen, kunnen sociale wetenschappers het
ontstaan van problemen verklaren en misschien zelfs oplossingen hiervoor
aandragen. Bij de feitenpresentatie hebben we getracht beide typen
gegevens - voorzover beschikbaar - te verwerken.
Alleenstaande
moeders zijn armer
-
Alleenstaande
moeders hebben een tweemaal zo grote kans als tweeoudergezinnen om op
enig moment in armoede te leven (69% van de alleenstaande moeders
bevindt zich in de onderste 40% wat betreft huishoudelijk inkomen,
versus 34% van paren met kinderen). (23)
-
Alleenstaande
ouders lopen tweemaal zoveel kans om chronisch in de lage
inkomensgroepen te blijven ( ze verkeren drie van de vier jaar in
onderste 30% van de inkomens ladder. Bij paren met kinderen: 50%
versus 22%. (24)
-
Alleenstaande
ouders lopen een dubbel risico dan stellen met kinderen dat ze niet
aan het sparen van geld toekomen. (68% versus 28%). (25)
-
Alleenstaande
ouders zullen achtmaal eerder in een situatie van werkloosheid raken
als getrouwde stellen met kinderen (45% versus 5.4 %). (26)
-
Eenouder-huishoudens
lopen een twaalfmaal verhoogd risico dat ze een beroep op sociale
bijstand doen als paren met afhankelijke kinderen (51% versus 4%). Ze
zullen 2.5 maal eerder ‘belastingkrediet voor werkende gezinnen’
ontvangen (24% versus 9%) (27)
Ze hebben een grotere kans op stress,
depressie, en andere emotionele en psychische problemen.
-
Op
de leeftijd van 33, zullen gescheiden en nooit getrouwde moeders 2.5
maal meer dan getrouwde moeders hoge niveaus van psychologische
problemen ondervinden. Zelfs na correcties voor financiële problemen,
voorafgaande psychologische problemen en andere demografische factoren
hielden alleenstaande moeders nog steedss 1.4 maal meer kans op
psychologische problemen. (28)
-
Alleenstaande
moeders rapporteren zevenmaal vaker ‘zenuwproblemen’, ook na in
acht nemen van andere demografische factoren. (29)
Hebben meer gezondheidsproblemen
-
Resultaten
van het British General
Household Survey tonen dat, zelfs rekening houdend met
demografische en socio-economische omstandigheden, alleenstaande
moeders een aanzienlijk slechtere gezondheid hebben dan vrouwen met
een partner, in vier op de vijf gezondheidsvariabelen. (30)
-
Gescheiden
vrouwen hebben een hoger sterftecijfer, 21% hoger dan het gemiddelde
van getrouwde vrouwen. Sterftecijfers van gescheiden vrouwen van 25
jaar en ouder vallen 35 tot 58 % hoger uit dan die van getrouwde
vrouwen in dezelfde leeftijd. (31)
Kunnen grotere problemen ondervinden in de
interactie met hun kinderen
-
Jongeren
in eenoudergezinnen hebben tot 30% meer kans dan jongeren in
tweeoudergezinnen, te melden dat hun ouders zelden of nooit weten waar
ze waren. (32)
-
Na
het in acht nemen van andere demografische factoren, kwam in
eenoudergezinnen: Tot 2.25 maal vaker voor dat het gedrag van het kind
de ouders verontrustte. 30% vaker aanzienlijke conflicten met hun
kinderen voor 60% vaker voor dat ouders te veel of te hoge
verwachtingen ten aanzien van hun kind koesteren. (33)
Niet
inwonende biologische vaders
Riskeren het contact met hun kinderen te
verliezen
Hebben een grotere kans op
gezondheidsproblemen en vertonen een hoog risicogedrag
-
Gescheiden
mannen tussen de 20 en de 60 jaar hebben een 70 tot 100% hogere
sterftecijfer dan getrouwde mannen. (35)
-
Op
een bevolking van jongvolwassenen, zullen gescheiden mannen en vrouwen
met tweemaal zoveel waarschijnlijkheid meer gaan drinken dan hun
getrouwde leeftijdgenoten. In dit geval was er geen selectie-effect.
Met andere woorden: zwaar drinken leidde niet tot scheiding. Maar de
scheiding leidde tot zwaar drinken. (36)
-
Gescheiden
mannen waren aanzienlijk meer geneigd om marihuana te roken en onder
invloed van alcohol te rijden. (37)
-
Gescheiden
mannen scoorden het hoogst op niet-safe vrijen, 15.7% meldt meerdere
partners te hebben en geen condoom te gebruiken in het afgelopen jaar.
Vergeleken daarmee: 3% van de getrouwde mannen, 10.4% van de
samenlevende mannen en 9.6% van de alleenstaande mannen. (38)
Kinderen
die zonder hun biologische vaders opgroeien:
Hebben een grotere kans op armoede en
achterstand
-
Kinderen
die opgroeien in eenoudergezinnen belanden doorgaans in de onderste
40% van de inkomensladder, in vergelijking met kinderen die in
tweeouder-huishoudens leven (75% versus 40%). (39)
-
Zelfs
na correcties voor wat betreft de lage inkomensgroepen, zullen
kinderen die opgroeien met alleenstaande nooit getrouwde moeders een
extra achterstand houden. (40)
-
Na
correcties voor andere demografische factoren, zullen kinderen uit
eenouder huishoudens nog steeds 2.8 maal zovaak een familie-uitje
(bewust) missen (41)
Hebben grotere kans op emotionele om mentale
problemen
-
Na
correcties voor andere demografische factoren, hebben kinderen uit
eenoudergezinnen een 2.5 maal zo hoge kans om zich soms of vaak
ongelukkig te voelen. Ze scoren 3.3. maal vaker laag als het gaat om
zelfwaardering. (42)
-
Kinderen
tussen vijf en vijftien jaar uit eenoudergezinnen in Groot Brittannië,
hadden tweemaal zo vaak gezondheidsproblemen als kinderen uit een
intact tweeouder gezin (16% versus 8%). (43)
-
Een
uitgebreid langetermijn onderzoek onder 1400 Amerikaanse families,
bracht aan het licht dat 20 tot 25% van de kinderen uit een gescheiden
gezin, in hun gedrag blijvende tekenen vertoont van depressiviteit,
impulsiviteit (risico’s nemen), onverantwoordelijk- of antisociaal
gedrag, in vergelijking met de 10% onder de kinderen uit intacte
tweeouder gezinnen. (44)
Ondervinden meer problemen op school
-
Kinderen
uit eenoudergezinnen hebben een grotere kans om lager te scoren bij
lezen, rekenen en denkvaardigheden. (45)
-
Na
correcties voor andere demografische factoren, meldden kinderen uit
eenoudergezinnen 3.3 maal vaker problemen in hun academisch/schoolwerk
en in 50% vaker een probleem met leraren. (46)
Ondervinden meer moeiten in de omgang met
anderen
-
Na
correcties voor andere demografische factoren, blijkt dat kinderen uit
eenoudergezinnen driemaal vaker problemen ondervinden in
vriendschappen. (47)
-
En
deze kinderen hebben eerder gedragsproblemen en/of vertonen vaker
asociaal gedrag. (48)
-
Jongens
uit eenoudergezinnen zullen eerder agressief gedrag te tonen tegenover
volwassenen, naar andere kinderen, en het vernielen van bezittingen.
(49)
Lopen meer kans op gezondheidsproblemen
-
De
schattingen zijn dat het scheiden van de ouders bij de kinderen het
risico op gezondheidsproblemen met 50% verhoogt. (50)
-
In
Engeland en Wales was gedurende het jaar 2000 het de sterfte aan
wiegedood bij ouders die op verschillende adressen woonden, driemaal
hoger dan voor baby’s die uit een getrouwde moeder en vader werden
geboren (0.66 per 1000 geboorten, tegenover 0.18). Onder babies die
alleen geregistreerd waren op de naam van de moeder was de sterfte aan
wiegedood zelfs zevenmaal hoger dan onder de kinderen die uit een
huwelijk geboren waren (1.27 per 1000, tegenover 0.18). (51)
-
Na
correctie voor andere demografische factoren, bleek dat kinderen die
in eenouder gezinnen opgroeien, 1.8 maal zo vaak een psychosomatische
gezondheidsklachten hebben en malaise ondervinden zoals pijntjes,
hoofdpijn, buikpijn, en zich niet lekker voelen. (52)
Lopen een groter risico op het ondergaan van
fysiek-, emotioneel- of seksueel misbruik.
-
Volgens
gegevens van de National Society
for the Prevention of Cruelty to Children (NSPCC) zullen jongeren
die in een eenoudergezin opgroeien vijfmaal eerder het slachtoffer
worden van fysiek misbruik en emotionele mishandeling, in vergelijking
tot kinderen in tweeoudergezinnen. (53)
-
Alle
onderzoeken naar slachtoffertjes van kindermisbruik wijzen het
stiefgezin aan als hoogste risicofactor, met het risico op
dodelijk misbruik 100 maal hoger dan in normale tweeoudergezinnen
(54), zulks volgens de internationale deskundigen op dit gebied, Daly
en Wilson, zich baserend op Amerikaans onderzoek van 1976. (55) Het
gebruik van de term stiefvader is echter in het onderzoek
problematisch geworden; de term doelde immers op vaders die in een
gezin leefden met kinderen die niet van hem maar van de moeder waren.
Nu wordt de term stiefvader echter gebruikt om elke man in het gezin
aan te duiden: al dan niet met de moeder getrouwd. Een NSPCC onderzoek
uit 1988 dat onderscheid maakte tussen getrouwde stiefvaders en
samenwonende (ongetrouwde) stiefvaders, bracht aan het licht dat
getrouwde stiefvaders minder misbruikten: ‘voor niet biologische
vaders, wordt het gehuwd zijn verbonden met een grotere betrokkenheid
en verantwoordelijkheid in de vaderrol.’ (56) Analyse van 35
gevallen van misbruik tussen 1968 en 1987, welke onderwerp van
openbaar onderzoek werden, toonde dat de risicofactor voor kinderen
die met een alleenstaande moeder woonden, en een niet-biologische
vader (eng.: unrelated man),
tot 70 maal hoger was dan dat het zou zijn voor een kind met twee
getrouwde biologische ouders. (57)
Hebben een grotere kans om van huis weg te
lopen
Tieners
die opgroeien zonder hun biologische vaders:
Hebben een grotere kans om problemen te krijgen met hun seksuele gedrag
-
Volgens
de National Survey of Sexual Attitudes and Lifestyles hadden kinderen
uit eenoudergezinnen een grotere kans op seksueel contact voor hun 16e
vergeleken met kinderen uit huishoudens met de twee biologische
ouders.
-
Jongens
hadden een 1,8 keer zo grote kans (42,3 % vergeleken met 23 %) en
meisjes een 1,5 keer zo grote kans (36,5 % tegen 23,6 %). Na correctie
voor sociaal-economische status, mate van communicatie met de ouders,
opleidingsniveau en, voor meisjes, de leeftijd waarop hun eerste
menstruatie plaatsvindt, nam de kans op vroegtijdige seks toe tot
2,29 keer voor jongens en 1,65 keer voor meisjes.
-
Vergeleken
met jonge volwassenen, afkomstig uit huishoudingen met de twee
biologische ouders, hadden jonge mannen uit éénouder huishoudens een
1.8 keer zo grote kans om bij hun eerste seksuele gemeenschap geen
anticonceptie toe te passen (13,6 % vergeleken met 7,5 %) en jonge
vrouwen hadden een 1,75 keer zo grote kans (16,1 % vergeleken met 9,2
%). Na correcties voor andere factoren waren deze kansen afgenomen tot
1,11 keer zo groot voor mannen en 1,23 voor vrouwen.
-
Meisjes
uit eenouder huishoudens hadden een 1,6 keer zo grote kans om moeder
te worden voor hun 18e (11% vergeleken met 6,8 %). Correcties voor
andere factoren verminderden deze kansen niet. (59)
Hebben een grotere kans om als tiener al ouders te worden
-
Analyse
van gegevens uit de Nationale Kinderontwikkelingsstudie (National
Child Development Study) toonde aan dat vrouwen waarvan de ouders
waren gescheiden twee keer zo veel kans hadden om als tiener al moeder
te worden dan die uit intacte gezinnen (25 % vergeleken met 14 %).
Mannen afkomstig uit gescheiden gezinnen hadden een 1,8 keer zo grote
kans om vader te worden voor hun 22e jaar dan mannen uit intacte
gezinnen (23 % tegen 13 %). Na correctie voor armoede in de
kinderjaren en gedrags- en schoolproblemen, namen de grotere kansen op
moederschap als tiener en vroegtijdig vaderschap af tot 1,4 zo groot.
Dat betekent dat kinderen na een echtscheiding nog altijd 40 % meer
kans lopen op vroegtijdig ouderschap, zelfs na andere
gezinsachtergronden in de beschouwing te betrekken. (60)
Hebben een grotere kans op crimineel gedrag
-
Kinderen
van 11 tot 16 jaar hadden een 25 % grotere kans op crimineel gedrag in
het afgelopen jaar wanneer ze in een eenoudergezin leefden. (61)
-
Jonge
mannen uit eenoudergezinnen hadden een 1,6 keer zo grote kans om een
recidivist te zijn dan die uit gezinnen met twee biologische ouders.
-
Het
leven in eenoudergezinnen beïnvloedt crimineel gedrag waarschijnlijk
indirect door minder aandacht van de ouders voor het kind. (62)
-
In
groepsdiscussies spraken jonge mensen vaak over problemen in hun
gezinsleven en over de afwezigheid van hun vaders. Een van die
discussies verliep als volgt:
Interviewer: Ik realiseer me net
dat al die tijd niemand het over vaders heeft gehad.
Tiener 1: Dat komt omdat er geen
vaders zijn om over te praten!
Tiener 2: We hebben geen vaders
nodig, uiteindelijk heeft een kind alleen zijn moeder nodig. (63)
Een jonge vrouw zei: Waar ik
vandaan kom…. Dat is een ruwe, nare omgeving… en je ziet daar
moeders met zes kinderen, drie kinderen, hun vriendjes, niet vaders.
Kinderen groeien op en ze koesteren wrok tegen andere gezinnen.
(64)
Hebben een grotere kans om te gaan
roken
-
In
een geselecteerde groep tieners in het westen van Schotland, hadden
15-jarigen uit eenoudergezinnen een tweemaal zo grote kans om te gaan
roken dan die uit huishoudens met de twee biologische ouders (29 %
vergeleken met 15 %). Na correcties voor armoede, hadden ze nog altijd
een 50 % grotere kans om te gaan roken.
-
Britse
16-jarigen, die in eenouder huishoudens leefden, hadden een 1,5 zo
grote kans om te gaan roken. Correcties voor sekse, gezinsinkomen,
tijd doorgebracht in het gezin en de verhouding met de ouders, vergrootte
de kans voor een tiener uit een eenoudergezin om te gaan roken (tot
1,8 keer zo groot). (66)
Hebben een grotere kans om te gaan drinken
-
In
West Schotland hadden 18-jarige meisjes uit eenoudergezinnen een
tweemaal zo grote kans om overmatig te gaan drinken dan die uit
intacte gezinnen met de twee biologische ouders (17,6 % vergeleken met
9,2 %). Deze uitkomst blijft zelfs na correctie voor armoede geldig.
(67)
-
Britse
16-jarigen uit eenoudergezinnen maken niet meer kans om te drinken dan
die uit intacte huishoudingen. Dat komt vooral omdat een grotere mate
van drinken door tieners samenhangt met hogere gezinsinkomens. Na
correctie voor gezinsinkomen en sekse, hadden tieners uit
eenoudergezinnen een 40 % grotere kans om te drinken. (68)
Hebben een grotere kans om drugs te gaan
gebruiken
-
Op
15-jarige leeftijd hadden jongens uit eenouder huishoudens tweemaal zo
vaak drugs gebruikt dan die uit huishoudingen met twee biologische
ouders (22,4 % vergeleken met 10,8 %). Meisjes uit eenouder
huishoudens hadden een 25 % grotere kans op druggebruik op 15-jarige
leeftijd (8,2 % vergeleken met 6,5 %) en een 70 % grotere kans op
drugsgebruik op 18-jarige leeftijd (33,3% vergeleken met 19,6 %). Na
correcties voor armoede, hadden tieners uit eenouder huishoudens nog
altijd een 50 % grotere kans op drugsgebruik. (69)
Hebben een grotere kans om te spijbelen
-
Na
correcties voor sociale afkomst, mate van ouderlijke aandacht,
verbondenheid met het gezin, problemen van vrienden, broers en zussen
met de politie en schoolprestaties, hadden jongens in eenoudergezinnen
2,7 keer zoveel kans om te spijbelen dan die uit gezinnen met twee
biologische ouders. (70)
Hebben een grotere kans om van school gestuurd te worden
-
Kinderen
die met een alleenstaande moeder leven hebben een driemaal zo grote
kans dan die uit een gezin met twee biologische ouders om van school
gestuurd te worden (15,6 % vergeleken met 4,8 %). (71)
Hebben een grotere kans om hun opleiding af
te breken met 16 jaar
-
Zestienjarigen
uit eenoudergezinnen hebben een tweemaal zo grote kans om hun
schoolopleiding af te breken zonder diploma dan degene uit intacte
gezinnen. De meeste studies hebben dit verhoogde risico toegeschreven
aan de relatieve armoede van de eenoudergezinnen, hetgeen op zichzelf
sterk is gerelateerd aan slechte studieresultaten. (73)
Hebben een grotere kans op aanpassingsproblemen
-
Volgens
een Amerikaans onderzoek hebben adolescenten waarvan de ouders
gescheiden zijn meer gedragproblemen (agressief en crimineel) en
persoonlijkheidsstoornissen (emotionele zoals depressie). Meestal kwam
dit door de kwaliteitsvermindering van het moederschap.Verder was de
vermindering in de mate van de betrokkenheid van de vader gerelateerd
met de toename van agressie en delinquent gedrag van de jongens.
-
Het
toegenomen antisociale gedrag van meisjes was grotendeels verklaarbaar
door conflicten tussen de ouders na de echtscheiding. Voor jongens was
de echtscheiding gerelateerd aan de toename in de kans op depressies,
zelfs als rekening gehouden wordt met andere factoren. De auteurs
concluderen dat echtscheiding op zichzelf tot depressie bij jongens
lijkt te leiden. (74)
Jong
volwassenen, die opgroeiden zonder hun biologische vaders
Hebben een kleinere kans om een beroepskwalificatie te verwerven
-
Uit
analyse van het National Child Development Study (Nationale
Kinderontwikkelings Onderzoek) blijkt dat kinderen uit gebroken
gezinnen tweemaal zo veel kans hebben om geen beroepskwalificaties te
verwerven voor hun 33ste (20 % vergeleken met 11 % uit intacte
gezinnen). Sommige van de gevonden verschillen zijn voorspelbaar
vanwege de sterke relatie tussen enerzijds echtscheiding en anderzijds
armoede en gedragproblemen bij kinderen. Maar echtscheiding tijdens de
kinderjaren lijkt ook invloed te hebben op sommige terreinen die niet
volledig verklaarbaar zijn door dergelijke jeugdproblemen. Na
correctie voor geldgebrek, gedragsproblemen, sociale klasse en
onderwijstoetsen tijdens de jeugdjaren bijvoorbeeld, hadden vrouwen
waarvan de ouders scheidden nog altijd een 11 % grotere kans op het
ontbreken van beroepskwalificaties. Voor mannen, correcties voor de
invloeden van problemen gedurende de kinderjaren had nauwelijks effect
hun verlaagde kansen om hogere beroepskwalificaties te verwerven. De
wisselwerkingen tussen de echtscheiding en andere jeugdproblemen en
hun effect op de opleiding van jonge volwassenen zijn tamelijk
ingewikkeld. De auteur van dit onderzoek vatte de resultaten als volgt
samen: “armoede en gedragsproblemen zijn belangrijke factoren in
vermindering van het succes van onderwijs, en echtscheiding kan beide
versterken”. (74) Analyses door andere studies laten zien dat de
meeste of alle verschillen in opleidingsresultaten sterk gerelateerd
zijn aan armoede. (75)
Hebben een grotere kans op werkeloosheid
-
Op
33-jarige leeftijd hadden mannen met een gebroken-gezins achtergrond
een tweemaal zo grote kans om werkeloos te zijn (14 % vergeleken met 7
%), en hebben ze 1,6 keer zo vaak meer dan één periode van
werkeloosheid achter de rug sinds hun schooltijd (23 % in vergelijking
met 14 %). Ook hier zijn de redenen voor de verschillen in deze kansen
ingewikkeld. Sommige verschillen lijken voort te komen uit armoede en
gedragsproblemen, die al bestonden voor de echtscheiding en die nadien
bleven bestaan of verergerden. Maar zelfs na correctie voor deze
factoren, hadden mannen, wiens ouders gescheiden waren nog een 1,4
maal zo grote kans om werkeloos te zijn en een 1,3 keer zo grote kans
om meer dan één periode van werkeloosheid achter de rug te hebben.
(76)
Hebben een grotere kans op een laag inkomen
-
Voor
vrouwen zijn de inkomenseffecten van de ouderlijke echtscheiding
ingewikkeld doordat echtscheiding van de ouders leidt tot een grotere
kans op vroege zwangerschap, wat op zichzelf weer leidt tot een
verlaagde kans voor deze vrouwen op werk. Vrouwen uit gebroken
gezinnen hadden gemiddelde inkomens die 20 % lager lagen dan die van
degenen die opgroeiden in een twee-oudergezin (£ 86 per week
vergeleken met £ 104). Ze hadden een 30 % grotere kans om in de
laagste van de vier inkomensklassen te zitten (32 % vergeleken met 25
%). Na correctie voor vroege zwangerschappen (die op zichzelf verband
vertonen met echtscheiding van de ouders), hadden vrouwen uit gebroken
gezinnen nog een 13 % kleinere kans om in de hoogste individuele
inkomensklasse terecht te komen en een 20 % grotere kans om in laagste
klasse van gezinsinkomens te belanden. (77)
Hebben een grotere kans om in de bijstand te geraken
Hebben een grotere kans om dakloos te zijn
-
Jonge
volwassenen uit gebroken gezinnen hebben een 1,7 keer zo grote kans om
ooit dakloos te zijn geweest (6,2 % vergeleken met 3,6 %). Voor
vrouwen wordt dit geheel verklaard door het feit dat kinderen uit
gescheiden huishoudens een grotere kans hebben op armoede in hun
jeugd, hetgeen weer gerelateerd is aan dakloosheid als volwassene.
Maar voor mannen kunnen alle verschillen in risiconiveau toegeschreven
worden aan echtscheiding tijdens de vroege kinderjaren, en niet aan
armoede of andere problemen in de kinderjaren.
Hebben een grotere kans op arrestatie en gevangenisstraf
-
Alhoewel
20 % van alle thuiswonende kinderen in eenoudergezinnen leven, komen
70 % van de jonge wetsovertreders geïdentificeerd door de speciale
jeugdbrigade van de politie (“Youth Offending Teams”) uit
eenoudergezinnen. (80)
-
Amerikaanse
studies hebben aangetoond dat jongens uit eenoudergezinnen een twee
keer zo grote kans hebben op gevangenisstraf tegen de tijd dat ze
begin dertig zijn, dan jongens uit intacte gezinnen. (81)
Hebben een grotere kans op
langdurige emotionele en psychologische problemen
-
In
een Amerikaanse studie kregen 20-25 % van de kinderen te maken met
langdurige emotionele of gedragsproblemen vergeleken met 10 % van de
kinderen met ouders die getrouwd bleven. (82)
-
Een
andere studie vond dat 11 % van de jonge volwassenen, waarvan de
ouders waren gescheiden, zeven of meer symptomen van emotionele
problemen vertoonden, tegen slechts 8 % van degenen die opgroeiden in
intacte twee-oudergezinnen. (83)
-
Een
studie die 100 kinderen bleef volgen over een periode van
vijfentwintig jaar vond dat de gescheiden ouders zich wellicht bevrijd
hebben gevoeld, maar dat veel van hun kinderen er emotioneel onder
hebben geleden. (84)
Hebben een grotere kans om gezondheidsproblemen te krijgen
-
Een
Zweeds onderzoek vond dat kinderen uit eenoudergezinnen een 30 %
grotere kans hadden om te overlijden over de 16-jarige
onderzoeksperiode. Na correctie voor armoede, hadden kinderen uit
eenoudergezinnen een 70 % grotere kans op problemen met hun
bloedsomloop, 56 % meer kans op tekenen van geestesziekten, 27 % meer
kans op chronische pijn en 26 % meer kans op een slechte gezondheid in
het algemeen. (85)
-
NDCS
(Britse gegevens) data geven
aan dat echtscheiding tijdens de kinderjaren de kans verhoogde voor
jonge volwassenen om zwaar aan de drank te raken en/of een
probleemdrinker te worden. Het verband was zwak op 23-jarige leeftijd,
maar was sterk op 33-jarige leeftijd. Correcties voor andere factoren,
zoals huwelijkse staat of sociaal- economische status, verminderde de
effecten niet wezenlijk. (86)
-
In
een geselecteerde groep jonge vrouwen die geslachtsgemeenschap hadden
gehad voor hun 18e, hadden diegene uit eenoudergezinnen een 1,4 keer
zo grote kans op een seksueel overdraagbare ziekte op hun 24ste (14,3
% vergeleken met 10,2 %). Correcties voor andere factoren verhoogde de
relatieve kans lichtelijk tot 1,53 keer zo groot. (87)
-
Kinderen
uit een echtscheiding leefden gemiddeld vier jaar korter in een
geselecteerde groep blanke Amerikanen uit de middenklasse. (88)
Gaan vroeger relaties aan en vaker in de vorm van samenwonen
-
Britse
mannen (NCDS data) uit gebroken gezinnen hadden een 1,7 keer zo grote
kans en Britse vrouwen (NCDS data) een 2,2 keer zo grote op een eerste
relatie (huwelijk of samenwonen) als tiener. Correcties voor armoede
en andere problemen in de jeugdjaren verminderde deze kansen tot 1,6
respectievelijk 1,66. Het is aannemelijk dat voor vrouwen de invloed
van de echtscheiding van de ouders op de vroege relatievorming
voornamelijk werkt via de verhoogde waarschijnlijkheid van
vroegtijdige seksuele activiteit. (89)
-
Vrouwen
hadden een 1,7 zo grote kans om samen te wonen voor een huwelijk of in
hun eerste relatie als ze uit een gebroken gezin afkomstig waren.
Mannen hadden een 1,7 keer zo grote kans om samen te wonen alvorens te
trouwen en een tweemaal zo grote kans om samen te wonen in plaats van
te trouwen. Correcties voor armoede en andere jeugdproblemen
verminderde de gevolgen van de echtscheiding van de ouders op de
voorkeuren van hun kinderen voor samenleven niet. (90)
Hebben een grotere kans op echtscheiding of beëindiging van hun
samenlevingsvorm
-
Het
risico om relaties (inclusief samenleving en huwelijk) te verbreken
was voor mannen uit gebroken gezinnen 1,9 keer zo hoog en voor vrouwen
1,5 keer zo groot vergeleken met degenen uit een intact gezin. Deze
invloeden leken niet te werken via ervaringen met jeugdproblemen, maar
meer door de geneigdheid van volwassenen - speciaal vrouwen – die in
hun jeugd een echtscheiding van de ouders hebben meegemaakt, om
vroeger een relatie te beginnen, wat op zijn beurt de
waarschijnlijkheid vergroot op beëindiging van de relatie. Maar zelfs
na correctie voor een jonge leeftijd in de eerste relatie, hadden
mannen uit gebroken gezinnen een 30 % grotere kans om hun eerste
relatie te verbreken. (91)
Hebben een grotere kans op kinderen buiten huwelijk of relatie
-
Mannen
en vrouwen uit gebroken gezinnen hadden een tweemaal zo grote kans om
hun eerste kind buiten huwelijk of relatie te krijgen dan degenen die
opgroeiden in intacte twee-oudergezinnen (12,6 % vergeleken met 6,6 %
voor vrouwen en 7,1 % vergeleken met 4 % voor mannen). De verhoogde
kans op kinderen buiten elke relatie komt voort uit het krijgen van
hun eerste kind op jongere leeftijd door ouders afkomstig uit gebroken
gezinnen, wat op zijn beurt de kans vergroot op kinderen krijgen
zonder een relatie. Voor een deel komt dit ook door de verhoogde kans
op jeugdproblemen, vooral bij vrouwen. (92)
Gevolgen
voor de samenleving
Breuken
in het gezinsleven hebben zeker een effect op de betrokken mannen, vrouwen
en kinderen. In toenemende mate hebben veranderingen in de patronen van
gezinsstructuur echter ook gevolgen voor de wijdere samenleving. Het is
moeilijk om oorzaak en gevolg te ontrafelen, maar het is wel mogelijk om
sociale veranderingen te bekijken in samenhang met veranderingen in het
gezinsleven over de laatste decennia.
Toegenomen
misdaad en geweld
Over de laatste decennia is het aantal misdaden gestegen
tegelijkertijd met het aantal echtscheidingen, buitenechtelijke kinderen
en alleenstaande ouders. Het verband tussen misdaad en gezinsmilieu is
ingewikkeld, speciaal wanneer de rol van armoede ook in de beschouwing
betrokken wordt. Om te zeggen dat de een de ander veroorzaakt is te
simplistisch. Toch hebben vele geleerden en beleidsmakers die de misdaad
bestuderen het uiteenvallen van gezinnen geïdentificeerd als één uit
een set van negatieve oorzaken die verband houden met criminele
activiteiten en met chronisch recidivisme. (93)
-
Een
Amerikaanse studie vond dat wetsovertreding door jongeren niet alleen
werd beïnvloed door het al dan niet getrouwd zijn van de ouders van
een bepaald kind, maar ook door de overheersende gezinssamenstelling i
n zijn (vert.: sic) woonbuurt. Dit zou kunnen komen doordat twee-oudergezinnen
beter kunnen letten op asociaal gedrag, dat vaak tot meer serieuze
misdaad leidt. (94)
-
Een
vergelijkingen tussen 17 ontwikkelde landen laat zien dat landen met
hogere aantallen buitenechtelijke geboorten, tienerouders en
echtscheidingen ook een hoger aantal kindermoorden hadden. (95)
-
Vele
gevangenen missen sterke gezinsrelaties, wat rehabilitatie en
herintegratie in de gemeenschap bemoeilijkt. Gevangenen hebben
bijvoorbeeld een tweemaal zo hoog percentage echtscheidingen dan de
overige bevolking (9 % i.v.m. 4 %). En hoewel maar 9 % van alle
vrouwen alleenstaande moeders zijn, waren meer dan tweemaal zoveel
vrouwelijke gevangenen alleenstaande moeder toen ze de gevangenis
ingingen. (96)
Verminderde
banden met de samenleving
Recent
onderzoek heeft maatschappelijke betrokkenheid geïdentificeerd als een
goede maatstaf voor sociaal kapitaal, een begrip dat de vele hulpbronnen
omvat waarover mensen beschikken door hun sociale netwerken.
-
Analyse
van de gegevens uit het GHS (General
Household Survey, Groot-Brittanie) laat zien dat
twee-oudergezinnen vaker betrokken zijn bij hun lokale samenleving dan
eenoudergezinnen. Zelfs na correctie voor opleiding,
sociaal-economische groep en werk, hebben twee-oudergezinnen een 25 %
grotere waarschijnlijkheid om goede buren te zijn, en hebben een 50 %
grotere kans op het kennen van mensen die tot hulp bereid zijn bij
ziekte, noodzaak van vervoer of geldgebrek in vergelijking met de
eenoudergezinnen. Zo’n relatief gebrek aan wederzijdse zorg in
eenoudergezinnen bestaat ondanks het feit dat ze eigenlijk meer
vrienden en verwanten hebben die in de buurt wonen in vergelijking met
de twee-oudergezinnen. (97)
Een
groeiende echtscheidingscultuur
Er
bestaat verschil van mening over of de verruimde wettelijke mogelijkheden
tot echtscheiding de toename van het aantal echtscheidingen heeft
veroorzaakt, of dat de wetshervorming een antwoord was op de toegenomen
vraag naar echtscheiding. De waarheid is waarschijnlijk een of andere
combinatie van deze twee hypothesen. Het feit echter dat echtscheiding in
brede kring erkend is als een mogelijkheid voor getrouwde paren kan wel
degelijk een effect hebben op het gedrag van mensen.
-
Amerikaanse
studies hebben uitgewezen dat getrouwde stellen met een positieve
opvatting over echtscheiding uiteindelijk een afname in de kwaliteit
van hun huwelijk ervaren (wat vervolgens tot echtscheiding kan
leiden). Dit betekent dat heel vaak de acceptatie van echtscheiding
als een mogelijkheid voorafgaat aan de achteruitgang van de kwaliteit
van het huwelijk, i.p.v. omgekeerd. (98)
-
De
toename in het samenwonen, zowel voor de eerste relaties als ook voor
verdere relaties, is deels in verband gebracht met de wens om
echtscheiding te vermijden door een “proef”huwelijk of ter
vermijding van elke wettelijke verbintenis. (99)
Cyclus
van vaderloosheid
Er zijn vele historische perioden
waarin kinderen hun hele leven of een deel ervan doorbrengen zonder hun
vader. De vaders waren afwezig vanwege werk of militaire verplichtingen,
of overleden voor hun kinderen volwassen werden.
Een
meer recente trend betreft vaders die hun gezin verlaten of die uit hun
gezin verwijderd worden, dan wel die hun invloed zien verminderen vanwege
verblijf elders. In een aantal families heeft dit patroon zich herhaald
over meerdere generaties en is tot norm geworden. Vaak leven deze families
ook in economische achterstandsgebieden met hoge criminaliteit en lagere
verwachtingen. In deze omgeving is het gemakkelijker en meer acceptabel om
de integratie van vaders in het gezinsleven te vermijden. Dergelijke
families zijn door sommigen als de “onderklasse” en door anderen als
de “sociaal uitgeslotenen” beschreven. (100)
Afhankelijkheid
van bijstandsuitkeringen
De trend in toenemende aantallen eenoudergezinnen bestaat naast een
toenemende afhankelijkheid van bijstandsuitkeringen. Verscheidene
analisten van deze twee trends hebben beargumenteerd dat de veranderingen
in gezinssamenstelling zijn voortgebracht door de toename in
afhankelijkheid van bijstandsuitkeringen. Anderen redeneren dat ze elkaar
wederzijds versterken. (101)
In
1971 was 7 % van de volwassen bevolking van Groot-Brittannië afhankelijk
van de bijstand. Dat aandeel nam toe tot aan 13 % in 1992. Sinds 1996 is
dat percentage licht gedaald en is nu 10 %. Deze veranderingen vonden
plaats terwijl het aandeel van eenoudergezinnen toenam van 3 % in 1971 tot
6 % in 2001. (102)
Waarom
al deze gevolgen?
Armoede
Vele van de slechte gevolgen
voortvloeiend uit gebroken gezinnen kunnen deels verklaard worden door
armoede of inkomensdaling rondom echtscheiding, scheiding en alleenstaand
ouderschap. In sommige gevallen kunnen tot 50 % van de waargenomen
verschillen tussen kinderen met verschillende gezinsachtergronden hierdoor
verklaard worden. Armoede tendeert meer de kansverschillen te verklaren
die verbonden zijn met resultaten in opleiding en beroep als die verbonden
met relaties en oudergedrag.
Armoede
is over het algemeen gedefinieerd door het inkomensniveau van de
huishouding, maar er is gewoonlijk veel meer gaande dan alleen lage
inkomens. Lage inkomens kunnen een aanwijzing voor een aantal andere
gerelateerde factoren zoals zwakke gezondheid, hoge werkeloosheid, hoge
criminaliteit, onveilige buurt, slechte scholen en andere voorzieningen en
lage verwachtingen. Verder meten vele studies, die wel armoede meten en
ervoor corrigeren, geen andere belangrijke factoren zoals de kwaliteit van
de ouderlijke zorg of de mate van huiselijke conflicten. Armoede is een
belangrijk probleem, maar het verklaart niet alles. Recent onderzoek heeft
aangetoond dat voor vele negatieve gevolgen, behalve in gevallen van grote
armoede, de hoeveelheid geld die ouders hebben van minder belang is dan
hoe ze het uitgeven. (103)
Verminderde
ouderlijke en vaderlijke aandacht
Vele problemen verbonden met
vaderloosheid lijken gerelateerd aan verminderde ouderlijke aandacht en
sociale hulpbronnen. (105) Een kind levend zonder zijn of haar vader zal
zeker minder aandacht krijgen dan een kind dat met beide ouders
samenleeft. Dit verschil in hoeveelheid aandacht speelt een sleutelrol,
maar verschillen in de soort ouderlijke aandacht zijn ook belangrijk.
Recente wetenschap heeft de belangrijke rol van vaders benadrukt.
-
Sociale
psychologen hebben gevonden dat vaders de korte en lange termijn
ontwikkeling van hun kinderen beïnvloeden via verschillende wegen:
-
Financieel
kapitaal (het gebruik van inkomen om te voedsel, kleding, onderdak en
opleiding te verschaffen),
-
Menselijk
kapitaal (het samen delen van de voordelen van en het geven van een
rolmodel voor opleiding, vaardigheden en werkhouding) en,
-
Sociaal
kapitaal (samen delen van de voordelen van de relaties).
Meer
in het bijzonder:
-
Het
co-ouderschap van moeder en vader voorziet kinderen van een rolmodel
van volwassenen, die samenwerken, communiceren, onderhandelen and
compromissen sluiten. Deze gedeelde hulpbron helpt ouders ook om een
gezamenlijk gezag uit te dragen, dat veel minder arbitrair is voor
kinderen dan één gezaghebbende persoon.
-
De
ouder/kind relatie: studies laten zien dat een vader op unieke wijze
kan bijdragen aan de ontwikkeling van zijn kinderen onafhankelijk van
de bijdrage van de moeder. Op terreinen zoals emotionele
intelligentie, zelfwaardering, competentie en vertrouwen, kan de
invloed van de vader niet worden vervangen door de moeder, hoe goed ze
ook is als moeder (opgemerkt moet worden dat moeders eveneens een
unieke en onafhankelijke invloed uitoefenen op andere terreinen, zoals
bijvoorbeeld bij de oplossing van bepaalde gedragsproblemen. (106)
Andere studies wijzen erop dat vaders vooral van belang kunnen zijn
waar gezinnen in de problemen komen, zoals armoede, veelvuldig
verhuizen, of waar kinderen leerproblemen hebben. (107)
Omstandigheden
voor, tijdens en na de scheiding
Echtscheiding of scheiding van ouders kan gezien worden als een
“gebeurtenis”, op zichzelf van belang en omdat het leidt tot vele
veranderingen. Scheiding kan ook gezien worden als onderdeel van een
“proces” dat begint voor de scheiding en dat bekeken moet worden in
die context. Er is zich een consensus aan het ontwikkelen dat al deze
aspecten van belang zijn. (108) Hoe dan ook, echtscheiding en scheiding
worden verschillend ervaren door volwassenen en kinderen. Wat een goede
echtscheiding lijkt voor volwassenen kan heel anders voelen voor kinderen.
In de afwezigheid van een hoog conflictniveau, zijn kinderen zich er vaak
niet van bewust dat hun ouders moeilijkheden ervaren. Voor deze kinderen
kan de echtscheiding of scheiding zelf problematisch zijn. Het kan zelfs
zo zijn dat kinderen meer worden geraakt door het conflict ontstaan door
de scheiding en dat nadien voortduurt, als toen hun ouders nog samen
waren. (109) Er zijn twee soorten kinderen met hoge risico’s voor
psychologische problemen in de toekomst: (1) degenen die opgroeien
met ouders die getrouwd blijven, maar waarbij die ouders conflictueus en
vijandig blijven, en (2) degenen met ouders in een huwelijk met
weinig conflict, die desalniettemin gaan scheiden. (110) Meer dan de
helft van de echtscheidingen betreft huwelijken met weinig conflict –
wat “goed genoeg” genoemd zou kunnen worden – die een goede
mogelijkheid hebben om gered te worden (in een studie rapporteerden 64 %
van de paren die zeiden ongelukkig te zijn, maar die bij elkaar bleven en
aan hun relatie werkten, vijf jaar later gelukkig te zijn). (111)
Echtscheidingen in deze huwelijken met weinig conflict kunnen zeer
schadelijk voor kinderen zijn. (112)
Waardering
van de resultaten
De
bulk van het bewijs laat zien dat het traditionele gezin gevormd door een
getrouwde vader en moeder nog altijd de beste omgeving is om kinderen op
te laten groeien, en het vormt de beste basis voor de hele samenleving.
Voor vele moeders, vaders en kinderen, heeft het vaderloze gezin armoede,
emotioneel hartzeer, slechte gezondheid, verloren kansen en gebrek aan
stabiliteit betekent. De samenleving – eens beschouwd als flexibel
genoeg om allerlei soorten levensstijlen te omvatten – is opgerekt en
staat onder spanning. Alhoewel een goede maatschappij de rechten van de
mens om te leven zoals hij dat zelf wil moet tolereren, moet de
maatschappij ook volwassenen aan hun verantwoordelijkheid voor de gevolgen
van hun acties houden. Om dit te doen moet de maatschappij niet
terugschrikken om de resultaten van de deze acties te evalueren. Zoals
J.S. Mill in 1859 beargumenteerde, een goede maatschappij leert van zijn
ervaring en houdt idealen in stand die iedereen kan hopen te bereiken.
‘Laatste citaat onmogelijk te vertalen.
Litteratuur:
1
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, London: The
Stationery Office, p. 40.
2
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, p. 48.
3
Ermisch, J. and Francesconi, M. (2000), ‘The increasing complexity of
family relationships: Lifetime experience of lone motherhood and
stepfamilies in Great Britain’, European Journal of Population 16, pp.
235–249.
4
King D., Hayden J. and Jackson R. (2000), ‘Population of households in
England to 2001’, Population Trends 99, pp.13–19; and Social Trends 32
(2002), Office for National Statistics, p. 40.
5
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, Table 2.8, pp.
43; and Social Trends 31 (2001), Office for National Statistics, London:
The Stationery Office, Table 2.8, p. 44.
6
Marriage, Divorce and Adoption Statistics: Review of the Registrar General
on marriages, divorces and adoptions in England and Wales (2002), Series
FM2 28, Office for National Statistics, London: The Stationery Office.
7
Social Trends 32 (2002),Office for National Statistics, p. 49.
8
Ermisch, J. and Francesconi, M. (2000), ‘Patterns of household and
family formation’, in Berthoud, R. and Gershuny, J. (eds.), Seven Years
in the Lives of British Families, Bristol: The Policy Press, p. 39.
9
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, p. 47.
10
Population Trends 108 (2002), Office for National Statistics, London: The
Stationery Office, Tables 9.1–9.2, pp. 85–86.
11
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, p. 42.
12
Ermisch and Francesconi (2000), ‘Patterns of household and family
formation’, pp. 38–40.
13
Kiernan, K. (1999), ‘Cohabitation in Western Europe’, Population
Trends 96, Office for National Statistics, London: The Stationery Office.
14
Population Trends 108 (2002), Office for National Statistics, Tables
3.1–3.3, pp. 74–76.
15
Ermisch, J. (2001), ‘Premarital cohabitation, childbearing and the
creation of one-parent families’, ESRC Research Centre on Micro-Social
Change, Paper Number 95–17, 1995, from British Household Panel Study;
and Marsh A., McKay S., Smith A., and Stephenson A. (2001), ‘Low income
families in Britain: work, welfare and social security in 1999’, DSS
Research Report 138, London: The Stationery Office.
16
Ermisch and Francesconi (2000), ‘Patterns of household and family
formation’, pp. 38–40.
17
Haskey, J. (1994), ‘Stepfamilies and stepchildren in Great Britain’,
Population Trends 76, Office for National Statistics, London: The
Stationery Office.
18
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, p. 42.
19
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, p. 43. Figures
are for 1998.
20
Ermisch and Francesconi (2000), ‘Patterns of household and family
formation’, p. 30.
21
Hill, C. (2000), Sex Under Sixteen?, London: Family Education Trust.
22
UN Economic Commission for Europe, Fertility and Family Surveys carried
out annually 1992–1999.
23
Households Below Average Income 1994/95-2000/01, Department for Work and
Pensions, London: The Stationery Office (2002), pp. 81. These figures are
for Before Housing Costs. After Housing Costs figures retain the same
ratio, 72% versus 36%.
24
Households Below Average Income 1994/95-2000/01, Department for Work and
Pensions, p. 141.
25
Social Trends 32 (2002), Office for National Statistics, from Family
Resources Survey, Table 5.25, p. 103.
26
Work and Worklessness among Households, Office for National Statistics,
London: The Stationery Office (Autumn 2001).
27
Family Resources Survey, Great Britain, 2000–01, Office for National
Statistics, London: The Stationery Office (May 2002).
28
Hope, S., Power, C., Rodgers, B. (1999), ‘Does financial hardship
account for elevated psychological distress in lone mothers?’, Social
Science and Medicine 49 (12), pp.1637–1649. References 16
29
Cockett, M. and Tripp, J. (1994), The Exeter Family Study: Family
Breakdown and Its Impact on Children, Exeter: University of Exeter Press,
pp. 14–15.
30
Benzeval, M. (1998), ‘The self-reported health status of lone
parents’, Social Science and Medicine 46 (10), pp. 1337–1353.
31
Mortality Statistics: General, Review of the Registrar General on Deaths
in England and Wales, 1999, Series DH1 32, Office for National Statistics,
London: The Stationery Office (2001).
32
Flood-Page, C., Campbell, S., Harrington, V., and Miller, J. (2000), Youth
Crime: Findings from the 1998/99 Youth Lifestyles Survey, London: Home
Office Research, Development and Statistics Directorate.
33
Cockett and Tripp (1994), The Exeter Family Study: Family Breakdown and
Its Impact on Children, p. 28.
34
Burghes, L., Clarke, L., and Cronin, N. (1997), Fathers and Fatherhood in
Britain, London: Family Policy Studies Centre, pp. 65–67.
35
Mortality Statistics: General, Review of the Registrar General on Deaths
in England and Wales, 1999, Series DH1 32, Office for National Statistics
(2001).
36
Power, C., Rodgers, B., and Hope, S. (1999), ‘Heavy alcohol consumption
and marital status: disentangling the relationship in a national study of
young adults’, Addiction 94 (10), pp. 1477–1487.
37
Umberson, D. (1987), ‘Family status and health behaviors: Social control
as a dimension of social integration’, Journal of Health and Social
Behavior 28, pp. 306–319.
38
Wellings, K., Field, J., Johnson, A. M., Wadsworth, J. (1994), Sexual
Behaviour in Britain, London: Penguin, p. 363.
39
Households Below Average Income 1994/95-2000/01, Department for Work and
Pensions (2002), p. 50.
40
Gaulthier, A. H. (1999), ‘Inequalities in children’s environment: The
case of Britain’, Childhood 6 (2), pp. 243–260.
41
Cockett and Tripp (1994), The Exeter Family Study: Family Breakdown and
Its Impact on Children, p. 31.
|